Home > Autobus > Stadsbus > Series > Serie 1 (1-7, 145)

Gemeentetram Amsterdam - Serie 1-4, 5-6, 7 en 145

Serie: 1-4, 5-6, 7 en 145
Type: Motoromnibus
Aantal: 7 Stuks
Fabrikant 1-4: FIAT, Torino (via Verwey & Lugard, 's Hage) - Beynes, Haarlem
Fabrikant 5-6: Compagnie des Omnibus Darracq-Serpollet, Suresnes(F) (via Darracq Company Limited, Amsterdam) - Beynes, Haarlem
Fabrikant 7: Saurer - Beynes, Haarlem
Fabrikant 145: FIAT - Beynes
Motortype: ?-cilinder dieselmotor
Lengte:
Breedte:
Hoogte:
Wielbasis:
Motorvermogen:
Ledig gewicht:
Maximale gewicht:
Versnellingsbak:
Passagiersindeling: 13-7
Nieuwprijs Fiat: Hfl 12.863,-

Ten behoeve van een nieuw in te stellen motoromnibuslijn werd in 1906 op proef de bak van het te slopen paardetramrijtuig 145 gebruikt en omgebouwd tot proefbus. Het proefchassis van FIAT met de wagenbak van paardentramrijtuig 145 werd getoond tijdens de automobieltentoonstelling in het Paleis van Volksvlijt op het Amsterdamse Fredriksplein op 17-03-1906. De proefwagen 145, die tijdelijk afgestaan was aan Verwey & Lugard, werd al in augustus 1906 door deze firma voor
fl. 200,- gekocht. Na de proefnemingen met de voormalige 145 werd in 1907 besloten tot de instelling van de motoromnibuslijn 14 op de route van Hallstraat - Westerstraat - Blauwburgwal - Dam. Hiertoe werden in 1907 in eigen beheer 7 paardentramrijtuigen verbouwd tot motoromnibus(tegenwoordig autobus genoemd).

De chassis werden nieuw geleverd en onder de Beynes-rijtuigbakken geplaatst. De rijtuigen 122-124 en 126-128 werden verbouwd tot autobus 1-6, terwijl bak 131 als reserve zou gaan dienen. De 6 bussen zouden worden voorzien van een FIAT-chassis met benzinemotor van 18-25 pk. De chassis werden geleverd met Hartridge banden. Hierbij zouden dan de wagenbakken van de oude paardentramrijtuigen op de chassis gemonteerd worden. Daarna werd toch besloten slechts 4 FIAT-chassis aan te schaffen en 2 stoom-chassis, welke een stoom-chassis met stoommotor kregen van 30-40 pk.

In 1907 werd op één der Saurer-chassis, van de B, die in de winter dienst deden voor een pekeldienst een verbouwde tramwagenbak van de 131 gemonteerd, waardoor een volledige motoromnibus tot stand was gekomen om mee proef te draaien. Dit voertuig diende daarna als reserve-omnibus en voorts als instructiewagen waarop busbestuurders(chauffeurs) zich verder konden bekwamen. Gedurende de winter 1907/08 werd de proefbus van het chassis gescheiden, en daar inmiddels pekelbak C gereed was gekomen, werd deze tijdelijk op het Saurer-chassis geplaatst.

De overige bakken werden begin 1908 na levering van de chassis op die chassis gemonteerd, zodat de motoromnibussen 1-6 ontstonden. Op 21-02-1908 had zich tijdens het proefrijden al een aanrijding plaatsgevonden tussen Union-trammotorwagen 81 van lijn 11 en motoromnibus 1 in de Utrechtschestraat bij de Heerengracht.

Op 07-04-1908 kwamen de bussen als proef in dienst op de nieuwe experimentele lijn 14. Terwijl de bussen 1-6 veelvuldig reden, fungeerde de 7 overwegend als reserve-bus. Evenals de tramlijnen 1-13 droegen de wagens lijnkleuren: 14 werd wit-rood (liggend); op de zijkoersborden was de volgende tekst aangebracht: "HAARL.WEG/V.HALLSTR.- WESTERMARKT- DAM". Voor de bediening van de passagiers waren op de omnibussen conducteurs aanwezig. In normaal bedrijf werd er in principe met 3 Fiat- en 1 Darracq-Serpollet wagen gereden.

Mede dankzij het provisorisch gefabriceerde materieel werd de lijn geen succes en na 2½ maand reed op 24-06-1908 de lijn voor het laatst en werd met ingang van 25-06-1908 opgeheven.

De directie wilde de chassis hergebruiken voor 3 montagewagens, 1 ladderwagen bij electrische geleidingen, 1 transportwagen en 1 noodwagen(ontsporingen, asbreuken). Voor een montagewagen was de bovenbouw al voorhanden. De gemeente zag hier niets in en wilde de wagens als omnibus op interlokale lijnen naar Amstelveen, Watergraafsmeer en Diemen gaan gebruiken, maar hier reden al bussen, dus dat ging ook niet door. Vervolgens werden de wagens verkocht aan de E.S.M. in Haarlem, die de bakken van de wagens 1-6 verbouwden tot 3 grote aanhangrijtuigen door de oude paardetramrijtuigbakken van de motoromnibussen 1 en 2, resp. 3 en 4 én 5 en 6 aan elkaar te bouwen. Ze werden in 1909 verkocht aan de E.S.M.(Electrische Spoorweg Maatschappij) in Haarlem, waar de bakken op nieuwe vierassige draaistellen werden geplaatst en als aanhangwagens 82-84 in dienst stelde op de lijn Amsterdam - Haarlem - Zandvoort aan Zee in 1910. In 1922 werden de wagens bij overname van de ESM door de NZH vernummerd tot B82-B84. In de jaren twintig deden zij dienst op de locaaldienst Amsterdam - Sloterdijk. In 1934 werden de wagens gesloopt.

De chassis werden alsnog gebruikt voor haar eigen werkmaterieel-wagenpark. De Saurer-chassis(één daarvan dus afkomstig van reserve-motoromnibus 7) werd gebruikt voor de montagewagens 1 en 2. De vier FIAT-chassis van de bussen 1-4 gingen dienstdoen onder de nieuwe montagewagens 3 en 4(die eind 1908 gereed kwamen) en onder de vrachtwagens, die 's-winters werden vervangen door de pekelbakken A en C.

De Serpollet-stoomwagens werden hierna gewijzigd in stoomtransportwagens 1 en 2. De voortdurende moeilijkheden met de stoomvrachtwagens leidden in 1911 tot verbouwing van nr 2 tot benzinewagen 1; hiervoor werd een Fiat-chassis aangeschaft. Daar er nu een nummerdoublure was ontstaan (stoomvrachtwagen 1; benzinevrachtwagen 1) werd besloten tot een vernummering. In maart 1912 vond deze plaats en wel als volgt:

Na reeds enige tijd geen dienst meer te hebben gedaan, was stoomwagen 1 in de winter van 1911/12 toch weer nodig, daar de vrachtwagenchassis dienst moesten doen voor pekelstrooien. Medio januari 1912 ging de wagen, zoals bovenstaande tabel al vermeld, buiten dienst gesteld en sindsdien gebruikt als onderdelen-leverancier.

De wagenbak van de 7 werd in 1913 gesloopt. Bij de vrachtwagens werd toch nog wel eens de bovenbouw op een ander chassis geplaatst, bijvoorbeeld bij revisie van een voor de dienst benodigde wagen. Zo was in september 1913 de Fiat 6 montagewagen. In mei 1914 werd, pas 7 jaar na zijn bestelling, de stoomwagen 1 gedemonteerd.

De eerste wereldoorlog zorgde bij tijd en wijle ook voor andere bestemmingen van het vrachtmaterieel. Reeds in augustus 1914 was de Fiat 5 gedurende 6 dagen in dienst van de Staat, Büssing 7 gedurende 9 dagen en Fiat 8 gedurende 2 dagen. Ook werd de 5 in juni 1917 en van oktober 1917 tot april 1918 ingezet voor de centrale keuken; de 8 deed eveneens als zodanig dienst in augustus en oktober 1917.

Ook na de oorlog werden wagens uitgeleend: de 5 reed in januari 1919 voor "Kindervoeding" en de 7 in oktober en november 1919 voor de Gemeentelijke Gasfabrieken; deze 3-tonner werd gebruikt om cokes te bezorgen.

In 1920 deed de 5 dienst als montagewagen. Vanaf mei 1922 was dit weer het geval met wagen 6, ter vervanging van de 4, dit was ook in 1923 enige tijd nodig.

In april 1922 werd Fiat-wagen 8(ex-motoromnibus) vervangen door een nieuw chassis van Beers en aansluitend afgevoerd. De overige oude motoromnibus-chassis, voor zover nog aanwezig verdwenen ook in de twintiger jaren van het toneel.

De Fiat-chassis werden afgevoerd in 1924, ca. 1925, ca. 1925 en 1930, terwijl de stoomchassis in 1912 en 1914 verdwenen.

                 

Traminfo.nl © 2003-2025 | Contact  | Colofon | Disclaimer | Links